Python kopya kağıdı: sözdizimi, komutlar ve yerleşik fonksiyonlar tablolarda

Bu Python kopya kağıdı ilk aylarda elinizin altında olması gereken her şeyi tek sayfada toplar: Python sözdizimi, döngüler, yerleşik fonksiyonlar, metin, liste ve sözlük metotları ve terminal komutları. Her tablo, doğrudan REPL'e yapıştırılabilecek çalışan örneklerle hazırlanmış kısa bir referanstır.

Python sözdiziminin temelleri

Dilin en önemli özelliği: bloklar parantezle değil, girintiyle belirlenir. İki nokta üst üste içeren satırdan sonra (if, for, def, class) gelen satırlar 4 boşlukla içeride yazılır. Sekme ve boşluk karıştırmak yasaktır — IndentationError alırsınız.

Veri türleri

Operatörler

Koşullar ve eşleştirme

if score >= 90:
    grade = "A"
elif score >= 70:
    grade = "B"
else:
    grade = "C"

status = "yetişkin" if age >= 18 else "çocuk"   # koşullu (üçlü) ifade

match command:
    case "start":
        print("Başlatıldı")
    case "stop" | "exit":
        print("Durduruldu")
    case _:
        print("Bilinmeyen komut")

Yanlış (False) sayılan değerler: False, None, 0, boş metin ve boş koleksiyonlar. Bu yüzden if len(items) > 0 yerine doğrudan if items yazılır.

Python'da döngüler: for ve while sözdizimi

for döngüsü

Python for döngüsü sözdizimi: for değişken in dizi: ve girintili gövde. Döngü her yinelenebilir nesneyi — metni, listeyi, sözlüğü, dosyayı, range sonucunu — gezebilir.

for i in range(5):              # 0 1 2 3 4
    print(i)

for i in range(10, 0, -2):      # 10 8 6 4 2
    print(i)

for i, fruit in enumerate(["elma", "armut"], start=1):
    print(i, fruit)

for name, score in zip(names, scores):
    print(name, score)

for key, value in prices.items():
    print(key, value)

while döngüsü

attempts = 3
while attempts > 0:
    password = input("Parola: ")
    if password == "secret":
        print("Giriş yapıldı")
        break
    attempts -= 1
else:
    print("Denemeler bitti")   # break olmadan döngü bittiyse çalışır

Liste üreteçleri (comprehension)

squares = [x ** 2 for x in range(10)]
evens = [x for x in numbers if x % 2 == 0]
lengths = {word: len(word) for word in words}
unique = {c.lower() for c in text}
total = sum(x * x for x in range(100))   # üreteç ifadesi

Fonksiyonlar

def greet(name: str, greeting: str = "Merhaba") -> str:
    """Selamlama metnini döndürür."""
    return f"{greeting}, {name}!"

def total(*args, **kwargs):
    return sum(args), kwargs

square = lambda x: x * x
print(greet("Ayşe"))                  # Merhaba, Ayşe!
print(greet("Ayşe", greeting="Selam"))  # Selam, Ayşe!

Değiştirilebilir varsayılan değer kullanmayın, örneğin def f(items=[]): liste bir kez oluşturulur ve çağrılar arasında birikir. Doğrusu items=None yazıp içeride if items is None: items = [] kullanmaktır.

Yerleşik Python fonksiyonları

Python'un yerleşik fonksiyonları içe aktarma gerektirmeden kullanılabilir. Hemen hemen her betikte görülen temel fonksiyonlar bunlardır.

Her zaman yanınızda bulunabilecek en kullanışlı Python referansı REPL'deki help() fonksiyonudur: help(dict) sözlüğün tüm metotlarını açıklamalarıyla gösterir, dir(obj) ise kullanılabilir adların listesini verir.

Metin (string) metotları

Python'da metin değiştirilemez: her metot yeni bir metin döndürür. Dilimleme listelerdekiyle aynı çalışır: s[1:4], s[::-1] — tersine çevirme.

Liste komutları

Liste değiştirilebilir, sıralı bir koleksiyondur. Metotların çoğu listeyi yerinde değiştirir ve None döndürür, bu yüzden a = a.sort() sık yapılan bir hatadır.

Sözlük komutları

Demetler ve kümeler

İstisnalar ve dosyalar

try:
    number = int(input("Sayı: "))
except ValueError as err:
    print("Bu bir sayı değil:", err)
else:
    print("Başarılı")
finally:
    print("Her zaman çalışır")

with open("data.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("satır\n")

with open("data.txt", encoding="utf-8") as f:
    for line in f:
        print(line.rstrip())

Sınıflar

from dataclasses import dataclass

class Dog:
    def __init__(self, name: str):
        self.name = name

    def bark(self) -> str:
        return f"{self.name}: Hav!"

@dataclass
class Point:
    x: float
    y: float

print(Dog("Karabaş").bark())   # Karabaş: Hav!
print(Point(1, 2))             # Point(x=1, y=2)

Yerleşik Python modülleri

Standart kütüphane yorumlayıcıyla birlikte kurulur — yalnızca import yazmanız yeterli.

Python 3.15 ile tembel içe aktarma (PEP 810) geldi: lazy import pandas as pd modülün yüklenmesini ona ilk erişene kadar erteler; ağır bağımlılıkları olan bir betik belirgin biçimde daha hızlı başlar.

Terminalde Python komutları

«Python komutları» için ayrı bir arama grubu vardır: yorumlayıcıyı başlatma ve kütüphane kurma komutları. Windows'ta python3 yerine genellikle python ya da py yazılır.

Yeni başlayanların sık yaptığı hatalar

• Karşılaştırmada = kullanmak — koşulda == gerekir; tek = atamadır.
• Unutulan iki nokta üst üste — if, for, def sonrasında SyntaxError verir.
• Metin ile sayıyı toplamak: "Yaş: " + 25 hatalıdır, f"Yaş: {25}" yazın.
• Dönerken listeyi değiştirmek — for x in a[:] ile kopyasını dönün ya da yeni bir liste oluşturun.
• input() metin döndürür — aritmetik için int() ya da float() ile sarın.

Sonuç

Python sözdizimi girintilere, iki noktalara ve küçük bir yapı setine dayanır: koşullar, for ve while döngüleri, fonksiyonlar, sınıflar. Bunlara yirmi kadar yerleşik fonksiyon ile metin, liste ve sözlük metotlarını eklediğinizde günlük işlerin büyük bölümünü çözersiniz. Kopya kağıdını saklayın; tablolar alışkanlık haline gelince modüllere ve eşzamansızlığa geçin — bunların hepsi «Python 3.15: sıfırdan uzmanlığa» kursunda adım adım, uygulamalı olarak anlatılıyor.