Crontab: Linux'ta görev zamanlama örnekleri, sözdizimi ve tipik hatalar

Cron, Linux'un standart görev zamanlayıcısıdır: cron servisi her dakika zamanlama tablolarını (crontab) okur ve zamanı gelen komutları çalıştırır. Gece yedeklemeleri, geçici dosyaların temizlenmesi, sertifikaların yenilenmesi ve raporların gönderilmesi böyle yapılır. Aşağıda sözdizimi, tipik durumlar için crontab örnekleri ve görevin "sessizce" çalışmamasının nedenleri anlatılıyor.

Crontab nasıl açılır ve düzenlenir

Her kullanıcının kendi tablosu vardır. Bu tablo ile /var/spool/cron içindeki dosyaları doğrudan düzenleyerek değil, crontab komutuyla çalışılır:

crontab -e kaydettikten sonra sözdizimini kontrol eder ve crontab: installing new crontab yazar. Bir satırda hata varsa errors in crontab file, can't install mesajı ve yeniden düzenleme önerisi görürsünüz. Servisi yeniden başlatmak gerekmez — değişiklikler otomatik alınır.

-r konusunda dikkatli olun: e ve r tuşları klavyede yan yanadır ve tablonun yedeği yoktur. Yedek tutmak iyi bir alışkanlıktır:

crontab -l > ~/crontab.bak
# geri yüklemek için
crontab ~/crontab.bak

Crontab sözdizimi: beş zaman alanı

Her görev satırı şöyle görünür:

# ┌───────── dakika (0–59)
# │ ┌─────── saat (0–23)
# │ │ ┌───── ayın günü (1–31)
# │ │ │ ┌─── ay (1–12 veya jan–dec)
# │ │ │ │ ┌─ haftanın günü (0–7 veya sun–sat; 0 ve 7 — pazar)
# │ │ │ │ │
  * * * * * komut

Her alanda özel karakterler kullanılabilir:

Adım, aralıkla birleştirilebilir: 0 8-20/2 * * * — 8'den 20'ye kadar iki saatte bir (8, 10, …, 20). Saat dilimi sistemin saat dilimidir; timedatectl ile kontrol edin.

Her gün için crontab örnekleri

Tam görev satırı, zamanlama artı komuttur:

# veritabanı yedeği her gece 03:00'te
0 3 * * * /usr/local/bin/db-backup.sh >> /var/log/db-backup.log 2>&1

# pazar günleri 30 günden eski geçici dosyaları temizle
0 4 * * 0 /usr/bin/find /tmp/app -type f -mtime +7 -delete

# siteyi her 5 dakikada kontrol et
*/5 * * * * /usr/bin/curl -fsS https://example.com/health > /dev/null || /usr/local/bin/alert.sh

@reboot, @daily ve diğer özel satırlar

Beş alan yerine kısa bir takma ad da yazılabilir:

@reboot /home/alice/bin/start-tunnel.sh >> /home/alice/tunnel.log 2>&1

Sürekli çalışması ve çöktüğünde yeniden başlatılması gereken servisler için @reboot zayıf bir çözümdür: bunun yerine Restart=on-failure içeren bir systemd birimi yazın.

Her N saniyede bir görev nasıl çalıştırılır

cron'un en küçük birimi bir dakikadır. Daha sık gerekiyorsa iki yöntem vardır. Birincisi sleep ile kaydırılmış birkaç satır:

* * * * * /opt/check.sh
* * * * * sleep 30; /opt/check.sh

İkincisi, daha doğru olanı, OnUnitActiveSec=30s ile systemd zamanlayıcısıdır. Görev dakikada birden fazla çalışacaksa, bu genellikle cron değil bir daemon veya zamanlayıcının işidir.

Sistem crontab'ı: /etc/crontab ve /etc/cron.d

Kullanıcı tablolarının yanı sıra sistem tabloları da vardır. Formatları farklıdır: zaman ile komut arasında komutun hangi kullanıcı adına çalışacağı yazılır.

# /etc/cron.d/certbot-renew
SHELL=/bin/sh
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/sbin:/bin:/usr/sbin:/usr/bin

0 */12 * * * root certbot renew --quiet

Nerede ne var:

• /etc/crontab — ana sistem tablosu; Debian/Ubuntu'da aşağıdaki dizinlerden de görevler bu tabloyla çalışır.
• /etc/cron.d/ — görevleri içeren ayrı dosyalar; paketler tarafından veya Ansible ile eklenmesi kolaydır.
• /etc/cron.hourly/, cron.daily/, cron.weekly/, cron.monthly/ — zamanlaması olmayan çalıştırılabilir betikler buraya konur; bunları run-parts (veya anacron) çalıştırır.

run-parts tuzağı: Debian ve Ubuntu'da adında nokta olan dosyaları atlar. /etc/cron.daily/ içindeki backup.sh çalışmaz — adını backup yapın. Neyin çalıştırılacağını run-parts --test /etc/cron.daily ile kontrol edebilirsiniz.

/etc/cron.d/ içindeki dosyalar root'a ait olmalı, grup ve diğerleri tarafından yazılamamalı ve bir satır sonu ile bitmelidir — aksi halde cron bunları yok sayar.

cron ortamı: PATH, SHELL ve değişkenler

"Terminalde çalışıyor, cron'da çalışmıyor" durumunun ana nedeni ortamdır. cron komutları /bin/sh ile, .bashrc ve .profile olmadan, minimal bir PATH ile (genellikle /usr/bin:/bin) çalıştırır. Bu yüzden /usr/local/bin içindeki docker, node veya php bulunamayabilir.

Değişkenler tablonun başına yazılabilir:

SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin
MAILTO=admin@example.com
CRON_TZ=Europe/Istanbul

0 6 * * * cd /srv/app && ./report.sh

• MAILTO — görevin çıktısının gideceği adres; MAILTO="" e-postayı kapatır.
• CRON_TZ — zamanlama için saat dilimi (RHEL/Fedora'daki cronie destekler; Debian sürümündeki cron bu değişkeni desteklemez).
• Değişken değerlerinde $HOME/bin gibi genişletme yoktur — yolları tam yazın.

En güvenilir yol, görevde tüm programlar ve dosyalar için mutlak yollar belirtmek, betiklerde ise ilk satıra shebang koymaktır: #!/bin/bash.

cron günlükleri nerede

Cron, görevin çalıştığı olayı günlüğe yazar, ama görevin çıktısını yazmaz:

# Debian/Ubuntu
grep CRON /var/log/syslog
# systemd-journald üzerinden
journalctl -u cron --since today      # Debian/Ubuntu
journalctl -u crond --since today     # RHEL, Fedora, Rocky
# journald olmayan RHEL
tail -f /var/log/cron

Başlatma satırı kabaca şöyle görünür:

Oct 14 03:00:01 web1 CRON[21544]: (root) CMD (/usr/local/bin/db-backup.sh >> /var/log/db-backup.log 2>&1)

Görevin ne yazdığını ve hangi hatayla düştüğünü görmek için hem stdout'u hem stderr'i bir dosyaya yönlendirin: >> /var/log/job.log 2>&1. Bu yapılmazsa çıktı yerel posta ile gönderilir; posta ajanı kurulu değilse kaybolur (günlükte No MTA installed, discarding output görünür).

cron neden görevi çalıştırmıyor: tipik hatalar

Komut bulunamadı

Belirti: görev günlüğünde command not found. Neden: kısıtlı PATH. Çözüm: programın tam yolunu yazmak (which docker size yolu gösterir) veya tablonun başına PATH= satırı eklemek.

Komutta yüzde işareti

crontab'ta % karakteri satır sonu anlamına gelir: ilk %'den sonraki her şey komuta standart girdi olarak verilir. Bu yüzden dosya adında tarih içeren klasik satır bozulur:

# yanlış — komut ilk % işaretinde kesilir
0 2 * * * tar czf /backup/site-$(date +%F).tar.gz /var/www
# doğru — kaçış karakteri ile
0 2 * * * tar czf /backup/site-$(date +\%F).tar.gz /var/www

Daha kolayı, mantığı bir betiğe taşımaktır: betikte % kaçırılmasına gerek kalmaz.

Betik çalıştırılabilir değil veya satır sonları yanlış

Permission denied hatası, dosyada x biti olmadığı anlamına gelir: chmod +x script.sh çalıştırın ya da açıkça /bin/bash /opt/script.sh yazın. Betik Windows'ta yazıldıysa CRLF satır sonları /bin/bash^M: bad interpreter gibi garip bir hataya yol açar — sed -i 's/\r$//' script.sh veya dos2unix ile düzeltilir.

Göreli yollar ve çalışma dizini

Görev, kullanıcının ev dizininde başlar. Betik ./config.ini dosyasını okuyorsa, onu ~ içinde arar. Komutun önüne cd /srv/app && yazın ya da betik içinde mutlak yollar kullanın.

Ayın günü ve haftanın günü birlikte

İki alan da doluysa, cron her iki alandan herhangi biri eşleştiğinde çalışır, ikisi birden eşleşmek zorunda değildir. 0 9 13 * 5 satırı 13'ünde ve her cuma çalışır; yalnızca 13'ü cuma olan günlerde değil. Doğru koşulu komutun içinde kontrol edin:

0 9 13 * * [ "$(date +\%u)" = 5 ] && /opt/friday13.sh

Görevler üst üste biniyor

Yedekleme, aralıktan daha uzun sürerse bir sonraki başlatma öncekinin üstüne biner. Korumak için flock ile kilit kullanın:

*/10 * * * * /usr/bin/flock -n /tmp/sync.lock /opt/sync.sh

-n bayrağıyla, ilk çalışma hâlâ sürüyorsa ikincisi hemen sonlanır.

cron servisi çalışmıyor

systemctl status cron ile kontrol edin (RHEL'de crond). Minimal imajlarda, örneğin Docker konteynerlerinde, cron servisi hiç yoktur — crontab'taki görevleri çalıştıracak kimse yoktur.

cron görevini nasıl ayıklarsınız

Komutu cron'a mümkün olduğunca benzer bir ortamda çalıştırın:

env -i SHELL=/bin/sh PATH=/usr/bin:/bin HOME=$HOME /bin/sh -c '/opt/backup.sh'

Burada bir hata çıkarsa, cron'da da aynı hata çıkacaktır. Geçici olarak * * * * * zamanlaması koyun, çıktıyı bir dosyaya yönlendirin ve tail -f ile izleyin. Zamanlama ifadesini kontrol etmek için çevrimiçi cron hesaplayıcıları yardımcı olur, ama son sözü sistem günlüğü söyler.

cron'u kimler kullanabilir: cron.allow ve cron.deny

Erişimi /etc/cron.allow ve /etc/cron.deny dosyaları sınırlar. cron.allow varsa, crontab yalnızca içinde adı geçen kullanıcılara açıktır. Yoksa ve cron.deny varsa, listede olanlar hariç herkese açıktır. Yasaklı bir kullanıcı crontab -e çalıştırdığında You (bob) are not allowed to use this program mesajını görür.

Sonuç

Crontab, beş zaman alanı ile komuttan oluşan satırlardır: */5 * * * * her 5 dakikada, 0 3 * * * her gece, 0 9 * * 1-5 hafta içi. Tabloyu crontab -e ile düzenleyin, mutlak yolları kullanın, % işaretini kaçırın, çıktıyı bir günlüğe yazın ve uzun süren görevleri flock ile koruyun. Bu crontab örnekleri çoğu sunucu görevi için yeterlidir; görev zamanlama ve otomasyon kurstaki Linux uygulamalarında ayrıntılı ele alınır.